پشتو پشتو    English

مسایل طبی از نگاه فقه اسلامی

مسائل طبی از نگاه فقه اسلامی

مولف: آیت الله العظمی محمد اسحاق فیاض(دام ظله)

ترجمه ی سرور دانش

 

انتشارات راه فردا

نوبت چاپ: اول زمستان 1392 – کابل
سخن ناشر:

مرکز مطالعات و انتشارات راه فردا خداوند را سپاس میگذارد که پس از چاپ و نشر مجموعهء آثار از سخنرانیهای حضرت استاد حاجی محمد محقق رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان (حماسه جاویدان جلد 1،2و3 ) و چندی اثر فرهنگی دیگر مانند ((دختر وزیر)) اینک، به چاپ ونشر آثاری از آفتاب عالم مرجعیت و فقاهت حضرت علامه آیة الله العظمی محمد اسحاق فیاض مبادرت میورزد.
در اینجا لازم است تا از لطف بیدریغ حضرت استاد حاجی محمد محقق رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان بابت تقبل هزینه ی چاپ این مجموعه از آثار علامه استاد فیاض اظهار تشکر و قدر دانی نمائیم. ایشان در تداوم خط سیاسی و فکری رهبر شهید استاد مزاری متناسب با فصل جدید همانا از مشوقین اصلی مردم ما به سوی بهره وری و فراگیری از علوم و دانش های جدید نیز، یکی از محور های اصلی ترویج فقاهت و مرجعیت در افغانستان عزیز به شمار میرود.
ناگفته پیداست که از گذشته های دور:
سرچشمه های اصلی روشنگری و روشنفکری در جامعه ما همواره همین دو پایگاه دانشگاه و حوزه های دینی بوده و از این پس نیز می توانند به حیث پیش قراولان و مبشران فعال توسعه ی همه جانبه یکشور ایفای نقش نماید.
ترویج توأمان و تقویت هماهنگ دو پایگاه دانشگاه و مدارس دینی نیز تعمیق و گسترش ارزشهای حاصل از آنها در آفاق و اعماق جامعه می تواند راه پیشرفت و ترقی افغانستان را در ابعاد مادی و معنوی تضمین نماید. در پایان یادآور میشوم اینکه آثاری که همینک توسط انتشارات راه فردا به چاپ میرسند عبارت اند از:
1. الگوی حکومت اسلامی،
2. مسایل طبی از نگاه فقه اسلامی،
3. حقوق مالکیت فکری از نگاه فقهی،
4. جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام.
5. امید می رود این آثار نیز در توسعه و تقویت بنیاد های فکری و فرهنگی جامعه مفید افتد.
محمد عیسی رحیمی، مسئول مرکز مطالعات و انتشارات راه فردا- افغانستان، کابل، زمستان 1392

مقدمه کنگره
پیشگفتار

عن ابیعبدالله(ع): «إنَّ العُلَماءَ وَرَثَةُ الأنبِياءِ» ؛
دانشمندان وارثان پيامبران هستند.
علم و دین دو بازوی توانا برای حل مشکلات جامعه و ایجاد ترقی و پیشرفت در میان انسانها به شمارمیرود. این دو ابزار قدرتمند در صورتی از عهده این خواسته برمیآید که همراه و همگام بوده متناسب با شرایط زمان و مکان و جوامع مختلف راهکارها و شیوههای مناسب را برای رسیدن به پیشرفت و تکامل در اختیار انسانها قراردهند.
در جامعه اسلامی شیعی، مراجع معظم تقلید دانشمندان دینمدار و پرهیزکاریاند که همواره با استناد به منابع احکام اسلامی و متناسب با شرایط زمان و مکان و با استفاده از اصل مترقی «اجتهاد» به بیان راهکارها و شیوههای نوین در عرصههای مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، عبادی و… پرداخته سعی بلیغ نمودهاند تا با تصویر واقعی و نوین از جامعه اسلامی در سطوح مختلف، در راستای ایجاد جامعه دینی مبتنی بر مدینه فاضله موردنظر پیامبر اکرم(ص) گامبردارند.
شیوه خردپسند «اجتهاد»، که یکی از مترقیترین اصول علمی دینی به شمارمیرود، میتواند تصویر واقعی جامعه دینی متناسب با شرایط زمان و مکان مختلف و مبتنی بر اصول بنیادین اسلامی را در هر زمان به نمایش گذاشته آن را از بن بست در مسایل مختلف اجتماعی مرتبط با دین رهایی بخشیده با ایجاد سهولت در شیوه معیشت مردم به حرکت جامعه به سوی آینده روشن و مترقی یاری رساند.
مرجع عالیقدر، حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ محمد اسحق فیاض(دام ظله) از فقهای فرهیخته و دانشمند برجسته جهان اسلام در عصر کنونی با تکیه بر اصل ارزشمند «اجتهاد» توانسته است علاوه بر نوآوریهای علمی در مباحث علم «اصولفقه»، در مسایل فقهی در بخشهای مختلف سیاسی، فرهنگی، حقوقی، اقتصادی و… دیدگاهها و نظریات تازه و بسیار راهگشا ارایه نماید.
نظریات این فقیه وارسته در مسایل: حکومت اسلامی، حقوق و وظایف زنان، مسایل بانکی و رهایی از نظام بانک ربوی، مالکیت معنوی، چاپ و نشر کتاب و طب و پزشکی جدیدترین و در عین حال راهگشاترین نظریات برای مردم مسلمان و متدین بهشمار میرود. «کنگره بزرگداشت از مقام علمی حضرت آیت الله العظمی فیاض(دام ظله)»، که در راستای نکوداشت از مقام والای علمی آن فقیه فرزانه و معرفی آثار و دیدگاههای ایشان تأسیس یافته افتخار دارد که در قالب کتابهای کمحجم و ساده تازهترین نظریات ایشان را در موارد فوق به جامعه متدین و مردم دینمدار تقدیم میدارد، تا ضمن بهرهگیری از دیدگاههای این نایب شایسته امام زمان(عج) در انجام اعمالشان در بخشهای مختلف زندگی از اطمینان و صحت برخوردارگردند.
کنگره برزگداشت از مقام علمی حضرت آیت الله العظمی فیاض(دام ظله)، که با همت و تلاش تعدادی از علما، اساتید حوزه و دانشگاه، نخبگان علمی و فرهنگی و متدینین خیّر و نیکاندیش در بهار سال 1392 خورشیدی بنیادیافته است، در نظردارد، سلسله نشستها و همایشهای علمی را در مناطق مختلف کشور عزیز ما افغانستان به منظور معرفی مقام علمی این فقیه فرزانه و ایجاد رونق علمی در کشور برگزار نماید.
تقدیر و سپاسگزاری از زحمات و تلاشهای کلیه کسانی که در بخشهای مختلف این کنگره همکاری نمودهاند را وظیفه خود دانسته از خداوند برای آنان عزت و سلامتی روزافزون خواهانیم.

عبد العظیم عظیمی، دبیر کنگره بزرگداشت از مقام علمی حضرت آیت الله العظمی فیاض(دام ظله)
20/9/1392-کابل

یادداشت مترجم

اهمیت دانش پزشکی مخصوصاً در دنیای امروز بر هیچ کسی پوشیده نیست. در ابتداییترین برداشت باید گفت زندگی انسان بعد از قضا و تقدیر خداوند، مدیون علوم پزشکی و داکتران طب است. از سوی دیگر به هر اندازه که پیشرفت، تخصص و تسلط بشر بر این مجموعه علوم، بیش‌تر و ژرف‌تر می‌شود، قدرت و حکمت خداوندی نیز برای او آشکارتر و فلسفه زندگی و اسرار آن برای او پُرمعناتر و زیباتر و محیط زندگی و شرایط کار و فعالیت نیز برای او آسان‌تر، باصفاتر و دلپذیرتر می‌شود.
شاید به همین جهت است که در تعالیم دین اسلام نیز به دانش پزشکی تا آن حدّ اهمیت دادهشده که آن را قرین «علم دین» دانسته است. در حدیثی آمده است که علم، دو علم است: یکی علم ادیان و دیگری علم ابدان. یکی علمی است برای تداوی و درمان بیماری‌های روحی و روانی بشر و فرونشاندن تشنگی‌های معنوی و فکری او و دیگری علمی است برای درمان امراض جسمی و فیزیکی او. گویا بدون این دو علم، تن و روح انسان، هر دو همیشه بیمار و در معرض درد، رنج، نابودی، درماندگی و واماندگی خواهد بود.
قرینبودن این دو علم جنبه دیگر نیز دارد و آن اینکه «تن» انسان هرچند موضوع هر نوع عملیات پزشکی است، اما از آنجا که «تن» انسان مانند «روح» او دارای احترام و کرامت بوده و مورد تقدیر خداوند است و از روح خداوند بر او دمیدهشده، هرچند بیمار هم باشد، دارای حقوق و تکالیفی است که از نگاه حقوقی باید مورد توجه قرارگیرد. همچنین از نگاه دین نیز باید احترام و کرامت او حفظ و رعایت شود. به عبارت دیگر «علم ابدان» و دانشمندان طب و هر انسانی دیگر،‌ نمی‌توانند با بدن انسان، هرچند میّت هم باشد، به هر قسمی که بخواهند برخورد نمایند. حتی خود انسان هم حق ندارد که با حیات خود بازی کند. یا با اعضای بدن خود به گونه‌ای عمل کند که حیات او صدمه ببیند. بلکه معیارها و ضوابط «علم ادیان» و احکام خالق و آفریننده اصلی او نیز باید رعایت گردد. از این رو، در تداوی «بدن» به سراغ «دین» نیز باید رفت و احکام شریعت را نیز در این مورد باید رعایتکرد. از این‌جا است که پای «فقیه» نیز به «طب» کشانده می‌شود تا در پرتو جهد علمی و اجتهاد فقهی خود، احکام شرعی طبابت مخصوصاً مسائل نوپیدا و مستحدثة طبی را از منابع اصلی شریعت، استخراج و استنباط نماید.
فقیه نام‌ آور ما حضرت آیت الله العظمی فیاض، در کنار سایر مسائل نوین فقهی، این بار و در این کتاب، به سراغ مسائل مستحدثه فقهی در طب شتافته و به مهم‌ترین و پیچیده‌ترین سوالات عرصه پزشکی مانند: پیوند اعضا، کالبدشکافی، شبیه‌سازی ژنتیک، عملیات استخراج و جداسازی سلول‌های بنیادی، مسائل مربوط به جنین، باروری، مرگ بالینی و احکام قصاص و دیه در عملیات پزشکی و ده‌ها موضوع دیگر، از نگاه شرعی و فقهی پاسخ گفته است.
آشنایی و مطالعه این مسائل، فرصت مغتنمی است هم برای داکتران و پزشکان ما که چهرهی اعمال و فعالیت‌های ارزشمند خود یعنی «علم ابدان» را در آیینه شریعت، یعنی «علم ادیان»، ببینند و هم برای فقیهان، حقوقدانان و عالمان دینی ما که گسترة دانش‌ورزی، قانون‌ورزی و فقاهت خود را دریابند و بدانند که دامنة فقه و حقوق و دکترین فقهی تا چه حدّ تا آخرین مرزهای دانش پیشرفتة امروزین بشر گسترش یافته و وظیفه آنان در این راستا تا چه حدّ سنگین و طاقت‌فرسا شده است؟
در این ترجمه کوشش شده که مقاصد اصلی کتاب با بیان ساده و در عین حال با استفاده از اصطلاحات رایج پزشکی به خواننده انتقال یابد و تنها در موارد اندکی پاورقی‌هایی از طرف مترجم افزوده شده تا پاره‌ای از موضوعات مبهم که نیاز به تشریح دارد با استفاده از منابع پزشکی، توضیح داده شود.
امیدوارم این ترجمه خدمت اندکی در راه ارج‌گذاری به مقام شامخ، منیع و رفیع فقه و فقاهت محسوبشود و گام کوچکی باشد در مسیر تبیین و نشر اندیشه‌ها و آثار گران‌سنگ فقیه نامدار زمانة ما حضرت آیت الله العظمی محمد اسحاق فیاض(دام ظله) و همچنین زمینه‌ای باشد برای استفاده دانش‌آموختگان و علاقه‌مندان علم ادیان و علم ابدان.

سرور دانش – کابل – 15 اسد 1392 شمسی برابر با 27 رمضان المبارک 1434 هجری

319 بازدید

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عکس و فیلم