﴿بسم الله الرحمن الرحیم﴾
برادر گرامی اوسهان اَرتُغرُل سفیر کبیر جمهوری ترکیه در کابل، جلالت مآب جنرال صاحب دوستم معاون اول ریاست جمهوری، جناب استاد محقق معاون دوم ریاست اجرائیه، عالی جنابان اعضای محترم کابینه و شورای ملی، رهبران سیاسی و جهادی افغانستان، سفرا و دیپلماتهای مقیم کابل، مهمانان عالیقدر، خانم ها و آقایان! السلام علیکم و رحمت الله و برکاته.
در ابتدا ۲۹ اکتوبر نودوپنجمین سالگرد روز ملی کشور دوست و برادر، جمهوری ترکیه را به دولت و ملت ترکیه و به جناب سفیر ترکیه در کابل تبریک می گویم و برای مردم شریف ترکیه رفاه و آسایش و برای دولت ترکیه پیشرفت ها و موفقیت های مزید آرزو می کنم.
ترکیه یکی از کشورهای بزرگ و مقتدر منطقه ما و با تمدن و تاریخ کهن و ملت با عزت و سرافراز و از دوستان تاریخی افغانستان است. دوستی متقابل بین ملت های افغانستان و ترکیه، تاریخ پرپیشینه دارد. دو ملت ما همیشه در غم و شادی همدیگر شریک بوده اند و ما امروز خوشحالیم که با جمعی زیادی از شخصیت ها و رجال سیاسی افغانستان از همه اقوام و تعلقات سیاسی مختلف، در سفارت ترکیه در کابل گردهم آمده ایم تا از روز جشن ملی ترکیه تجلیل کنیم. سفارت ترکیه در کابل خانه مشترک افغانستان و ترکیه است و همواره در جهت هماهنگی ها و تأمین منافع مشترک هر دو کشور تلاش کرده است.
حضار گرامی!
با اجازه شما و با اغتنام از فرصت لازم می بینم در باره پیشینه تاریخی روابط دو کشور و ضرورت ها و نیازهای امروز توضیحات بیشتری ارائه کنم.
روابط درازمدت سیاسی، فرهنگی، تاریخی، مشترکات دینی و حتی زبانی میان دو کشور و همچنین منافع مشترک منطقه‌ای، از دلایل اصلی روابط گرم افغانستان و ترکیه است و نگاه های دولتمردان و مردمان دو کشور همواره بر این وجوه اشتراک متمرکز بوده است. روابط مستند فرهنگی مردمان افغانستان و ترکیه از مهاجرت خانوادگی مولانا جلال الدین محمد بلخی شاعر و عارف پرآوازه افغانستان به شهر قونیه ترکیه آغاز می شود که اکنون بیش از ۸۰۰ سال از این مهاجرت فرهنگی سپری می شود و امروز خوشبختانه آثار مولانا جلال الدین بلخی میراث فرهنگی مشترک و با افتخار دو کشور است.
نخستین معاهده دوستی در زمان امان الله خان در اول مارچ ۱۹۲۱ (۱۳۰۰ خورشیدی) بین افغانستان و ترکیه توسط جنرال محمد ولی خان دروازی سفیر افغانستان در مسکو و کمال بیک از اعضای هیأت مجلس عالی ترکیه به امضا رسید و در تاریخ ۱۷ میزان ۱۳۰۱ از جانب امان الله خان توشیح شد و از طرف ترکیه، فخری پاشا سفیر ترکیه در کابل معاهده را امضا کرد. سفارت ترکیه در کابل در تاریخ ۲۹ جون ۱۹۲۱ گشایش یافت.
ترکیه پس از شوروی سابق، دومین کشوری است که استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت و افغانستان هم اولین کشوری بود که جمهوری ترکیه به رهبری مصطفی کما اتاترک را در سال ۱۹۲۳ (۱۳۰۱خوشیدی) به رسمیت شناخت و روابط دیپلماتیک دو کشور بعد از ۱۹۲۳ رو به توسعه گذاشت
البته سندی که در این اواخر از آرشیف دیپلوماتیک وزارت امور خارجه ترکیه بدست آمده، نشان می دهد که روابط سیاسی و دیپلوماتیک ترکیه با افغانستان در ماه آگست ۱۹۲۰ با تعیین عبدالرحمن، یکی از افسران منسوب به اردوی ترکیه آغاز گردیده است. گفته می شود که عبدالرحمن صمدانی “افغانی” از افغان هایی بوده که در جنگ چنک قلعه برعلیه انگلیس ها دوشا دوش جوان های ترک جنگیده و بعداز جنگ به رتبه کندک مشر در اردوی ترکیه عثمانی ایفای وظیفه می نموده است و مصطفی کمال قبل از اعلان جمهوری ترکیه که در آن زمان مسئولیت ریاست مجلس بزرگ ملت ترکیه را به عهده داشت، عبدالرحمن صمدانی را به حیث نماینده خاص به افغانستان می فرستد. با این حساب از برقراری روابط دیپلماتیک بین دو کشور ما نزدیک به یک قرن سپری می شود و از یک قرن پیش تا کنون دو کشور در روزهای سخت در کنار هم بوده اند.
در طول دوره زمامداری شاه امان‌الله (۱۹۱۹ تا ۱۹۲۹ میلادی) مناسبات دو کشور بسیار گرم بود و ترکیه به گونه چشم گیری در عرصه‌های فرهنگی، سیاسی و نظامی در کنار دولت و مردم افغانستان قرار گرفت. در زمان امیر امان الله خان برای اولین بار گروهی از محصلین افغان به ترکیه فرستاده شدند و تعدادی از دختران افغان در ترکیه طب و نرسینگ آموختند و حتی از مربیان ترکی برای آموزش نظامیان افغان کمک گرفته شد.
نظام نوبنیاد و جوان و در عین حال ترقیخواه امانی در کنار مسایل آموزشی، در بنیانگذاری سیستم حقوقی جدید و نظام اداری نوین افغانستان نیز از نظام های حقوقی و اداری ترکیه الهام گرفت. در بسیاری از اسناد تقنینی ای که در آن زمان به نام نظامنامه ها وضع گردید، از قوانین ترکیه و نظریات قانوندانان ترکیه الگو برداری شد.
روابط دوستی ترکیه و افغانستان از عهد امانی تا بیش از نیم قرن همچنان گرم و صمیمی ادامه یافت و در زمان اشغال افغانستان به وسیله ارتش شوروی سابق، باز هم ترکیه مانند بسیاری از کشورهای اسلامی دیگر از مجاهدین و مردم افغانستان حمایت کرد.
ترکیه پس از سقوط امارت طالبان و تحول جدید، نقش برازنده ای در عرصه‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی بر عهده داشته است که می توان این نقش را در دو بخش خلاصه کرد: یکی در بخش سیاسی- امنیتی و دوم در بخش اقتصادی.
ترکیه در قالب ناتو در افغانستان ماموریت امنیتی خود را انجام می‌دهد. همچنین ترکیه در بخش آموزش برای محصلین افسران پولیس مخصوصا برای پولیس زن تاکنون کمک‌های قابل توجه داشته است. دوام این کمک‌ها سبب می‌شود تا افغانستان در بخش منابع بشری نظامی و امنیتی خود دست‌آوردهای خوبی داشته باشد. کشور ترکیه در راستای حل مشکل سیاسی افغانستان نخستین نشست سه‌جانبه بین افغانستان و پاکستان و ترکیه را در سال ۲۰۰۷ میزبانی کرد. مهم تر از همه این که به تاریخ ۲۶ میزان سال ۱۳۹۳ مطابق ۲۰۱۴ میلادی در دوره حکومت وحدت ملی، روابط سیاسی بین دو کشور، توسط داکتر محمد اشرف غنی و جناب رجب طیب اردوغان رؤسای جمهور دو کشور به سطح پیمان استراتژیک ارتقا یافت و اکنون هر دو کشور ما در عرصه روابط خارجی و مبارزه با تروریزم و همکاری های اقتصادی منطقوی دیدگاه های کاملا مشترک دارند.
اما در بخش اقتصادی باید گفت: ترکیه در سال های گذشته میزبان نشست همکارهای اقتصادی بود. در نشست همکاری منطقه‌ای در استانبول روی انکشاف اقتصادی، تجارت، ترانزیت، ساخت زیربناها و انکشاف منابع بشری در افغانستان بحث شد. ترکیه در عرصه اقتصادی و مخصوصا در بخش زراعت، حمل‌ونقل و ترانزیت دست‌آوردهای خوبی دارد. انتقال این تجربیات می‌تواند برای حکومت افغانستان بسیار مفید باشد.
فاتح متین معاون وزیر اقتصاد ترکیه چندی پیش طی سخنانی در «کنفرانس همکاری اقتصادی-منطقه‌ای افغانستان ۲۰۱۷» در استانبول گفت: جغرافیای افغانستان ارزش مهمی از نظر تدارکاتی دارد و نقش مهمی را در آینده آسیا بازی خواهد کرد و حضور مداوم در فرایند توسعه در افغانستان وظیفه ماست. کمپنی ها و قراردادی های ترکیه تاکنون ۶۲۷ پروژه را به ارزش ۶ میلیارد دلار در افغانستان تطبیق کرده اند.
حضار گرامی! جناب سفیر کبیر جمهوری ترکیه!
دو نکته اساسی را قابل یادآوری می دانم:
اول این که امروز مهم ترین اولویت برای افغانستان مسأله صلح است. صلح نه تنها نیاز مبرم افغانستان بلکه نیاز حیاتی همه کشورهای منطقه است. رفاه و ثبات و امنیت ملی همه کشورهای منطقه به همدیگر گره خورده است. امروزه هیچ کشوری نمی تواند امنیت ملی خود را در ناامنی و بی ثباتی دیگران جستجو کند. ما بر این باوریم که افغانستان از یک موقعیت مهم استراتژیک برخوردار است. ما از کشور دوست و برادر خود ترکیه انتظار داریم همان طور که تا کنون در کنار برادران و خواهران خود ایستاد شده اند، در تأمین صلح و ثبات در افغانستان و برای این که مخالفین مسلح و حامیان آنان به میز مذاکره و گفتگو حاضر شوند ما را یاری رسانند.
دوم این که سیاست اقتصاد محور، اولویت دیگر ما است. افغانستان در سازمان های مهم همکاری های منطقوی عضویت دارد مانند ایکو، سارک و شانگهای و ساختارهای دیگر و از طرف دیگر افغانستان از نگاه ژئو پولیتیک و ژئو اکونومیک از موقعیت بسیار مهمی برخوردار است. افغانستان از نگاه مساحت چهل و یکمین کشور وسیع دنیا و از نگاه جمعیت در رتبه چهل و دومین کشور پرجمعیت دنیا قرار دارد. افغانستان در نقطه تلاقی چهار منطقه از پر نفوس‌ترین مناطق دنیا یعنی آسیای جنوبی، آسیای مرکزی و شمالی، شرق میانه و شرق دور واقع شده است. افغانستان با واقع شدن در مسیرهای بزرگ تجاری شرق- غرب و منطقۀ وسیع اروپا- آسیا، کانون و محور مهم تجارت قاره‌ای و برای بیشتر از دو هزار سال، نقطه تلاقی تمام مسیرهای تجاری به چین و هند، شرق میانه و اروپا بوده است.
به خاطر این موقعیت است که در سال های اخیر دو ابتکار عمدۀ همکاری‌های اقتصادی افغانستان محور، یعنی کنفرانس همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای راجع به افغانستان یا ریکا و پروسۀ استانبول یا قلب آسیا طراحی شد که هدف از آن ها بهره‌گیری از موقعیت ژئواکونومیک افغانستان، برای تقویت ارتباط زمینی و تجارت منطقه‌ای است و خوشبختانه ترکیه در هر دو طرح، نقش بسیار عمده داشته است.
ریکا از سال ۲۰۰۵ تا‌کنون هفت اجلاس را به ترتیب در کابل، دهلی‌نو، اسلام‌آباد، استانبول، دوشنبه، کابل و عشق آباد برگزار کرده که در برخی از اجلاس‌های آن بیش از ۷۰ کشور و سازمان بین‌المللی و منطقه‌ای اشتراک کرده‌اند و محور اصلی بحث‌های آن دو عرصه بوده است: یکی انکشاف زیربناها یعنی ترانسپورت و انرژی و دیگری تجارت و ترانزیت.
پروسۀ استانبول یا قلب آسیا نیز که در نوامبر ۲۰۱۱ به‌طور مشترک توسط افغانستان و ترکیه آغاز شد، با نشست وزرای کشورهای قلب آسیا توسعه یافت. در نشست اعضای پروسۀ استانبول در ۲۰۱۲ اصطلاح قلب آسیا به مجموعه منطقه‌ای اعضای پانزده‌گانه پروسۀ استانبول اطلاق شد؛ یعنی افغانستان، ترکیه، ایران، پاکستان، چین، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، هند، روسیه، قزاقستان، قرغیزستان، آذربایجان، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی.
از دولت دوست، ترکیه انتظار داریم در جهت تقویت همکاری های اقتصادی منطقوی که به نفع همه کشورهای منطقه و موجب ثبات و رفاه تمام مردمان منطقه می باشد، نقش برجسته تری به عهده بگیرد و با توجه به این که مبادلات تجارتی بین افغانستان و ترکیه در سال های اخیر روند تصاعدی داشته، انتظار داریم که تسهیلات تجارتی بیشتری برای جانب افغانستان در نظر گرفته شود. امروز افغانستان، در بخش های مختلف معادن و سنگ های قیمتی، انرژی، مواد خوراکی، قالین و صنایع دستی و همچنین پروژه های مختلف از ظرفیت بسیار بالایی برخوردار است و ما انتظار داریم ترکیه در بخش های مختلف اقتصادی و تجارتی و سرمایه گذاری در افغانستان سهم بگیرد.
در پایان یکبار دیگر روز ملی جمهوری ترکیه را گرامی می داریم و به نیابت از دولت و ملت بزرگ افغانستان به همه مردم برادر ترکیه تبریک و شادباش می گویم.
تشکر از توجه شما.
السلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

اشتراک گذاری