﴿بسم الله الرحمن الرحیم﴾
جلالت مآب محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان، جلالت مآب داکتر عبدالله رئیس اجرائیه حکومت وحدت ملی، رؤسای مجلسین شورای ملی، جناب سید یوسف حلیم قاضی القضات و رئیس ستره محکمه، ، اعضای کابینه، اعضای شورای ملی، رهبران احزاب سیاسی، نهادهای مدنی، علما، استادان، جوانان، مهمانان عالیقدر، حضار گرامی، خانم ها و آقایان! السلام علیکم و رحمت الله و برکاته.
در ابتدا بیست و چهارمین سالیاد شهادت شهید وحدت ملی استاد عبدالعلی مزاری و یارانش را به همه مردم افغانستان مخصوصا به یاران و پیروان مکتب فکری شهید مزاری و به شما حضار گرامی تسلیت می گویم و درود می فرستم به روان پاک شهدایی که در پنجشنبه گذشته در مراسم سالگرد شهادت استاد مزاری در حملات راکتی بر مصلای شهید مزاری در دشت برچی به شهادت رسیدند و همچنین به همه شهدای نیروهای دفاعی و امنیتی کشور که در راه عزت و استقلال افغانستان جان خود را قربانی ساختند. بجا است یاد کنم از شهدای بزرگ ملت افغانستان شهید صلح استاد ربانی و قهرمان ملی مسعود شهید، شهید عبدالحق، شهید حاجی قدیر، شهید سید مصطفی کاظمی و همچنین بزرگان دیگری که به رحمت حق پیوستند و امروز در محفل ما حضور ندارند همچون حضرت صبغت الله مجددی، پیر سید احمد گیلانی و مارشال محمد قسیم فهیم. یاد همه شان گرامی باد!

حضار گرامی!
این سومین برنامه است که برای بزرگداشت از شهید وحدت ملی در طی سال های اخیر در ارگ ریاست جمهوری برگزار می گردد. در ۲۱ حوت ۹۴ به مناسبت صدور فرمان رئیس جمهور برای اعطای لقب شهید وحدت ملی و در ۲۳ حوت ۹۶ و امروز در ۲۲ حوت ۹۷ به مناسبت بیست و چهارمین سالگرد شهادت شهید وحدت ملی. من از طرف خود و از طرف حزب وحدت اسلامی افغانستان و از طرف همه علاقه مندان شهید مزاری از جلالت مآب رئیس جمهور تشکر می کنم که به همه شخصیت های ملی کشور ارج می گذارند و از آن جمله به استاد مزاری که یکی از رجال مبارز و مجاهد و از سیاستمداران برجسته کشور بود و از نگاه فکری و سیاسی میراث بزرگ و جاویدانه و تأثیرات عمیق و شگرفی در جامعه از خود به جا گذاشت. این سپاسگزاری از جلالت مآب رئیس جمهور از یک جهت دیگر نیز لازم است و آن درک عمیق رئیس جمهور از شخصیت و اندیشه شهید مزاری است. شما می دانید که ایشان در طی پیام ها و سخنان خود در سال های گذشته، شهید مزاری را با زیباترین و پرمحتواترین جملات معرفی کرده اند؛ جملاتی که هر کدام آن ها ژرف ترین معانی را با خود دارد. مجموعه این پیام ها و سخنرانی ها خوشبختانه اکنون امسال در مجموعه ای به نام «یادنامه شهید وحدت ملی» توسط همکاران ما نشر شده که امروز برای مهمانان این مراسم توزیع شده است. چند روز پیش که در باره این مراسم و در باره شخصیت شهید مزاری با رئیس جمهور صحبتی داشتم، ایشان گفتند که محور اصلی تمام افکار شهید مزاری را اصل مهم «حقوق شهروندی» تشکیل می دهد که آن را شهید مزاری به ساده ترین ادبیات بیان کرده، آن هم در آن سال هایی که در افغانستان خبری از این سخنان و افکار نبود.

من هم با اغتنام از فرصت و به تأسی از برداشت جلالت مآب رئیس جمهور، بخشی از ابعاد مرتبط به حقوق شهروندی از دیدگاه شهید مزاری را متناسب با شرایط و اوضاع کنونی کشور با شما در میان می گذارم. البته بحث حقوق شهروندی زوایای بسیاری دارد که در این فرصت نمی توان به همه آن ها پرداخت و به مناسبت سال پیش رو که سال صلح و انتخابات در افغانستان است، تنها سه محور را انتخاب کرده ام که شهید مزاری بیشتر از هر چیزی دیگر بر آن ها تأکید داشت.

اول- دولت مدرن ملی:
دولت سازی اساس تفکر سیاسی شهید مزاری است. اولین نکته مهم در این تفکر ایجاد یک تغییر بنیادی در دولتداری است. اساس این تغییر این است که باید ساختار و ماهیت دولت از شکل سنتی، قبیلوی، میراثی و یا حالت استبدادی و دیکتاتوری آن به یک دولت مدرن ملی تغییر یابد. در دولت مدرن ملی حد اقل وجود سه عنصر شرط اصلی است. تهداب دولت مدرن ملی را عنصر «عدالت و برابری» تشکیل می دهد. بدین معنا که به سیاست حذف و برتری طلبی های قومی، نژادی، زبانی، جنسیتی و مذهبی و به هر نوع انحصار طلبی باید خاتمه داده شود و همه شهروندان به طور عادلانه از حقوق برابر در برابر قانون برخوردار گردند. عنصر دوم در دولت مدرن تأسیس «دولت شهروندمحور» است. دولت شهروندمحور بدین معنا است که ملاک همه چیز شهروند بودن و فردیت فرد است به دور از تعلق قومی، نژادی، جنسیتی، زبانی، سیاسی و اجتماعی و مانند آن. در چنین دولتی قومیت و نژاد شخص و زبان و جنسیت و جایگاه اجتماعی او در هیچ امتیازی نقش ندارد و تنها همین که شهروند آن کشور است، مستحق همه حقوق و امتیازات و مسئول در برابر همه تکالیف شهروندی است. عنصر سوم در چنین دولتی ابتنای آن بر اراده و آرای مردم یعنی «انتخابات» است که بعدتر در باره آن جداگانه سخن خواهیم گفت.

استراتژی اصلی و شعار محوری استاد مزاری «عدالت» بود؛ عدالت فردی و عدالت اجتماعی. منطق سیاسی شهید مزاری دقیقا این بود که چرا رنگ و نژاد و قومیت و زبان افراد معیار همه چیز دانسته می شود؟ چرا مردم به گروه های فرودست و فرادست تقسیم می شوند؟ چرا برخی از زمامداران با سیاست حذف و انحصار طلبی برخورد می کنند؟
شهید مزاری در یکی از سخنان خود گفت: «راه حذف در افغانستان تمام شد و کسی نمی تواند ملیتی، حزبی و یا مذهبی را حذف کند. من به صراحت می گویم که هر کس برای حذف و دشمنی ملیت ها حرف بزند خائن ملی است. هر کسی که بیاید تضاد ملی را به وجود بیاورد ما او را خائن ملی می دانیم و علیه او هستیم».
همچنین گفت: «ما معتقد هستیم مسأله افغانستان وقتی حل می شود که مردم و احزاب همدیگر را تحمل بکنند؛ در صدد حذف یکدیگر نباشند. چه از نگاه اقوام، چه از نگاه احزاب، چه از نگاه مذاهب. روش حزب وحدت این است که با کسی جنگ نداریم، برای همه احزاب و ملیت ها احترام قایلیم و برای همه حق مساوی طبق نفوس شان می خواهیم و بر همین اساس برای مردم خود حق می خواهیم. راه حل برای افغانستان تفاهم است نه حذف یکدیگر». در جای دیگر گفت: «ریشه اصلی تمام فاجعه ها در کشورانحصار طلبی و نادیده گرفتن حقوق دیگران است. دشمنی ملیت ها فاجعه بزرگی در افغانستان است»

شهید مزاری به تکرار در سخنان خود تأکید می کند که اگر در تاریخ افغانستان یک فرد یا گروه و یا خاندانی که در رأس دولت بوده، بر دیگر گروه ها و اقوام ستم روا داشته است، نباید ظلم او بر همه یک قوم تعمیم داده شود و نباید در میان اقوام روحیه بدبینی و نفرت ایجاد شود. او به صراحت می گوید که اگر امیر عبدالرحمن بر قوم هزاره ظلم روا داشته و یا در دوره حکومت استاد ربانی جنگ هایی اتفاق افتاده است، نباید این رویدادها به نام قوم پشتون و قوم تاجیک و قوم هزاره تمام شود. زیرا معیار همه چیز فردیت خود فرد است و نه تعلقات قومی و زبانی او. شهید مزاری دشمن سرسخت قوم گرایی، قانون گریزی، غارت بیت المال، انحصاری ساختن قدرت و ثروت و یا میراثی و خانوادگی ساختن آن بود. و می گفت: «ما حقوق همه ملیت ها را می خواهیم. حقوق ملیت ها به معنای برابری و برادری است. اگر ملیتی حقوق خود را طلب نموده و خواستار عدالت باشد به معنای تجزیه طلبی نیست». او به این عقیده بود که:«حکومت آینده نباید روی مذهب و نژاد به وجود آید» و خواست او تأمین عدالت، برابری و برادری میان مردم افغانستان بود.

او همان طور که در سخنانش به صراحت آمده وحدت ملی را یک اصل می دانست. شهید مزاری اگر از قوم هزاره و یا مذهب تشیع سخن گفت، هدفش قوم گرایی و فرقه گرایی نبود، بلکه او می گفت هزاره بودن در این کشور یک جرم و عامل تحقیر تلقی نشود و رنگ و زبان و عقیده نباید ملاک و معیار برتری محسوب شود، بلکه همگی باید از حقوق برابر برخوردار باشند. برابری حقوقی چیزی است که قرآن کتاب آسمانی ما بر آن تأکید دارد و همه انسان ها را آفریده شده از یک پدر و مادر و ملاک برتری افراد را در میزان تقوای آنان می داند. این همان منطقی است که پیامبر عظیم الشأن ما در باره آن گفت: انسان ها مانند دندانه های شانه با همدیگر برابرند و عرب بر عجم و سفید بر سیاه هیچ امتیازی ندارد. خوشبختانه امروز در ماده ۲۲ قانون اساسی فعلی نیز بر همین منطق تأکید شده: «هر نوع تبعیض و امتیاز بین اتباع افغانستان ممنوع است. اتباع افغانستان اعم از زن و مرد، در برابر قانون، دارای حقوق و وجایب مساوی می‌باشند».

دوم- جنگ و صلح:
با تأسف باید بگوییم که سرنوشت ما در دیروز و امروز با جنگ گره خورده است. سال هایی که شهید مزاری در آن می زیست متأسفانه سال های جنگ و آتش بود و مخصوصا سه سالی که بعد از پیروزی مجاهدین او در کابل به سر برد، بدترین سال هایی بود که هنوز هم یاد آن سال ها کام های همه ما را تلخ می سازد.
شهید مزاری در سخنانش هم دلایل و عوامل جنگ را تشریح کرده است و هم راه های خاتمه جنگ و برقراری یک صلح عادلانه و پایدار را. شهید مزاری بر این باور بود که صرف وجود اقوام و زبان ها و مذاهب گوناگون در افغانستان عامل جنگ نیست و تنوع قومی و فرهنگی مایه غنامندی و قوت و زیبایی این کشور است. او معتقد بود که عامل اصلی جنگ «سیاست حذف و انحصار طلبی» در افغانستان است و به همین جهت جنگ زمانی خاتمه پیدا می کند و زمانی صلح حاکم می شود که ما سیاست حذف را از سیاست خود حذف کنیم و برای همه اقوام و گروه های سیاسی به تناسب نفوس و جایگاه شان حق قایل باشیم و به حقوق شان احترام بگذاریم.
در یکی از سخنرانی های خود چنین گفت: «خدا را شاهد می گیرم و شما را هم شاهد می گیرم که طرفدار جنگ نبودم و نیستم و بعد از این هم نخواهم بود … من تعهد کرده ام که از مردم خود دفاع کنم و حتی اگر یک مرمی هم داشته باشم برای دفاع مردم می دهم. حالا اگر کسی یا کسانی بیاید و تبلیغ کند مرا جنگ طلب بگوید هیچ باکی ندارم. من این افتخار را دارم و شما این افتخار را به من دادید. ما این تعهد را به شما سپردیم که جنگ را آغاز نمی کنیم ولی اگر کسی بر سر حیثیت مردم ما تجاوز کند دفاع می کنیم».
در یک مصاحبه با خبرنگار ایتالیایی گفت: «هیچگاه معتقد به اتخاذ شیوه های قهرآمیز و توسل به جنگ برای تأمین آن نبوده ایم و بعد از این نیز نخواهیم بود ولی هرگاه بر ما تجاوز شود و دیگران بخواهند مواضع انحصار طلبانه شان را بر ما تحمیل کنند آماده دفاع از مردم خویش هستیم».
همچنین در مصاحبه با بی بی سی گفت: «یگانه چیزی که مردم افغانستان بعد از چهارده سال جنگ به آن نیاز مبرم دارند صلح و آرامش است و راه ایجاد صلح و امنیت در کشور احترام گذاشتن به حق و حقوق تمام ملیت های باهم برادر و کسب رضایت تمام قوت ها است».

در این رابطه باید علاوه کنم که صلحی که امروز در شرایط کنونی مطرح شده نیز باید با همین منطق مورد توجه و ارزیابی قرار گیرد. صلح نباید به یک نوع انحصار و برتری طلبی منجر شود و نباید کسانی به این اندیشه باشند که به نام صلح به عنوان یک قدرت مسلط بر سرنوشت همه مردم و اقوام کشور حاکم شوند. ما با این تصورات هرگز به یک صلح پایدار و مطمئن دست نخواهیم یافت و جنگ و خشونت به شکل دیگر ادامه خواهد یافت.

سوم- حق مردم در تعیین سرنوشت یا انتخابات:
همان طور که پیشتر گفته شد یکی از عناصر اصلی دولت مدرن ملی این است که مردم در تعیین سرنوشت خود به طور مستقیم سهیم باشند. در این رابطه سازوکار تثبیت شده در سطح بین المللی اصل انتخابات است. مردم باید از طریق آرای خود در تعیین زمامدار و شکل گیری قوای سه گانه دولت سهم بگیرند.
شهید مزاری حتی از سال های قبل از پیروزی مجاهدین، تنها انتخابات را راه حل اصلی و اساسی بحران کشور می دانست و می گفت: «دولت مردمی وقتی به وجود می آید که انتخابات برگزار شود و این انتخابات آزاد باشد و مردم آزادانه رأی بدهند».

در این جا بسیار بجا است که یک سند تاریخی در باره انتخابات را برای شما معرفی کنم. در سال ۱۳۶۹ که هنوز حزب وحدت در بامیان مستقر بود، استاد مزاری طرح جامعی را به نام «طرح انتخابات افغانستان» ارائه کرد. این طرح در زمانی تهیه شده بود که هنوز حکومت نجیب بر سر قدرت بود و احزاب جهادی در پاکستان بر ادامه جنگ پافشاری می کردند و هنوز کسان زیادی یا انتخابات را از اساس قبول نداشتند و یا میکانیزم های اهل حل و عقد و لویه جرگه را مطرح می کردند و یا در مورد رأی دهندگان، مشارکت زنان و برخی از گروه های اجتماعی دیگر را مجاز نمی دانستند. حزب وحدت به رهبری شهید مزاری در همان زمان طرح انتخابات را تهیه کرد. این طرح را به من که مسئول نشرات حزب وحدت در خارج بودم فرستادند که در باره آن با صاحب نظران دیگر مشوره بیشتر کنیم و من متن این طرح را در اولین شماره ماهنامه «میثاق وحدت» که مسئولیت آن را داشتم در ماه عقرب ۱۳۶۹ نشر کردم. در این طرح ایجاد کمیسیون مرکزی انتخابات و کمیسیون های فرعی ولایتی و شرایط رأی دهندگان و کاندیدان و همچنین حوزه های انتخاباتی و نظام انتخاباتی و نقش احزاب سیاسی و کاندیدان مستقل به تفصیل و ماده وار بیان شده و این که انتخابات عمومی و آزاد و سرتاسری باشد و زنان در انتخابات حق برابر با مردان داشته باشند و همچنین تعداد وکلای شورای ملی باید به تناسب نفوس مردم از هر ولایت انتخاب شوند و این که سازمان ملل و کشورهای همسایه از این انتخابات نظارت کنند و حتی طرحی را که امروز جمعی از احزاب در باره نظام انتخاباتی و سهم احزاب در انتخابات مطرح می کنند، شهید مزاری با دقت و جامعیت بیشتر در آن سال ها مطرح کرده بود. ترجمه انگلیسی این طرح در همان سال به سازمان ملل متحد و به سرمنشی این سازمان خاویر پریز دکوئیار در نیویورک سپرده شد و ایشان از این طرح کاملا استقبال کرده بودند.

شهید مزاری رعایت دموکراسی و انتخابات را نه تنها در نظام سیاسی و شکل گیری دولت، بلکه در سایر فعالیت های سیاسی مانند ساختارهای حزبی نیز لازم می دانست و به سازماندهی دموکراتیک در تشکیلات حزبی باورمند بود و این یک خلاء بزرگی است که هم دیروز و هم امروز در همه یا اکثریت احزاب سیاسی ما وجود دارد و بلکه اکثر احزاب امروزی شکل میراثی و خانوادگی را به خود گرفته اند و رهبران آن ها به رهبران مادام العمر تبدیل شده اند. اما استاد مزاری سخت مخالف این شیوه غیر دموکراتیک بود و به همین جهت در دوره ای که ایشان رهبری حزب وحدت را به عهده داشت، برای تعیین مقامات حزبی چندین بار انتخابات درون حزبی را برگزار کردند و خود ایشان هم از طریق انتخابات درون حزبی برای دو دوره پیاپی به عنوان رئیس یا دبیرکل حزب برگزیده شدند و بار آخر در اوج تنش ها و جنگ ها در کابل بود که انتخابات درون حزبی برگزار شد و ایشان به حیث رهبر حزب برگزیده شدند.

حضار گرامی!
ما بر این باوریم که افکار استاد مزاری برای امروز ما هم راهگشا است. امروز هم باید بگوییم که انتخابات یک عنصر بنیادی در روند دولت سازی است و این روند یعنی دولت سازی باید تداوم یابد و تقویه شود و نباید حتی مسأله مهمی مانند صلح باعث توقف دولت سازی شود. کسانی اکنون شعار می دهند که گویا دستیابی به صلح باید در اولویت قرار گیرد و این که برای تحقق صلح باید از انتخابات صرف نظر کرد، ولی این یک تفکر سطحی و ناشی از تخیلات زودگذر و یا منافع مقطعی برخی از سیاستگران است. اگر انتخابات به بهانه صلح کنار گذاشته شود، روند دولت سازی متوقف خواهد شد و در این صورت نباید هیچ گونه ثبات و صلح پایدار را انتظار کشید.
بر مبنای همین دیدگاه است که رهبری حکومت وحدت ملی با تمام توان کوشش می کند که انتخابات ریاست جمهوری در وقت تعیین شده آن برگزار گردد و این خواست مردم افغانستان است و نباید هیچ مسأله دیگری مانع این خواست مردم شود و گرنه با توقف روند دولت سازی یک بار دیگر کشور ما به عقب خواهد رفت و دستاوردهای ۱۸ ساله مردم افغانستان را از دست خواهیم داد.

حکومت وحدت ملی همچنان خود را متعهد می داند که در مسیر تحقق اهداف و آرمان های عدالتخواهانه شهید مزاری حرکت کند. حکومت وحدت ملی انتخابات، صلح پایدار و عادلانه، تأمین عدالت اجتماعی، مشارکت عادلانه و انکشاف متوازن را یک ضرورت ملی می داند. تعدیل واحدهای اداری نیز جزء پالیسی حکومت وحدت ملی است. ما با تأکید بر دیدگاه شهید مزاری، وحدت ملی را یک اصل می دانیم و تأمین حقوق شهروندی و احترام به همه اقوام و هویت های تشکیل دهنده هویت کلان ملی، جزء پالیسی های اصلی ما است.

حضار گرامی!
در پایان لازم می دانم از حضور گرم شما مردم و همه شخصیت های سیاسی و ملی در این مراسم و همچنین از همه کسانی که در داخل و خارج کشور سالیاد شهید وحدت ملی را گرامی داشتند، تشکر کنم و از جناب استاد خلیلی رهبر حزب وحدت اسلامی نیز تشکر می کنم که به عنوان یک تجلیل فرهنگی، هزینه تعدادی بورسیه برای بازماندگان شهدا را به نام شهید مزاری متقبل شدند.

همچنین تشکر می کنم از همکارانم در بنیاد اندیشه که هم برای برگزاری این مراسم تلاش شبانه روزی داشتند و هم در طول دو سال اخیر بیش از ده قلم محصول فرهنگی و علمی در باره شخصیت و اندیشه شهید وحدت ملی تولید و نشر کردند. ما در چوکات بنیاد اندیشه واحد ویژه ای را به «مزاری شناسی» اختصاص داده ایم که پس از این آثار مرتبط به شهید مزاری را جمع آوری، نگهداری و نشر می کند و به معرفی علمی اندیشه شهید مزاری در چارچوب یک گفتمان ملی می پردازد. از همه علاقه مندان و اندیشمندان انتظار داریم که در این امر مهم ما را یاری کنند.

همچنین به طور خاص تشکر می کنم از دفتر مقام عالی ریاست جمهوری و اداره امور ریاست جمهوری و همه همکاران در بخش های امنیتی، تشریفات، خدمات و مطبوعات و سایر بخش ها که در برگزاری این مراسم صادقانه همکاری کردند.

تل دی وی افغانستان
نفرین بر جنگ و زنده باد صلح و عدالت و برابری.
تشکر از توجه شما
السلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

اشتراک گذاری