﴿بسم الله الرحمن الرحیم﴾
خواهر گرامی بانو نرگس نهان وزیر محترم معادن و پطرولیم، اعضای محترم کابینه، مشاورین مقام عالی ریاست جمهوری، سفرا و نمایندگان جامعه بین المللی، معینان و رؤسای نهادهای دولتی، نمایندگان سکتور خصوصی، انجنیران و جیولوجیست های محترم، مهمانان گرامی، خانم ها و آقایان! السلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

قبل از هر سخنی روز بین المللی جیولوجیست ها (اولین یکشنبه ماه اپریل) و فرا رسیدن هفته جیولوجیست های افغانستان را به همه انجنیران و متخصصان عرصه جیولوژی یا زمین شناسی و مخصوصا به انجنیران وزارت معادن و استادان رشته انجنیری تبریک می گویم و از وزارت معادن تشکر می کنم به خاطر برگزار کردن کنفرانس ملی معادن و گرامی داشت از مقام جیولوجیست های کشور.
حضار گرامی!

در مقدمه سخن، معلومات کوتاهی را در باره اهمیت جیولوجی یا زمین شناسی با شما شریک می سازم و بعد نکات مختصری را در باره معادن افغانستان مطرح خواهم کرد.

برخی از محققان گفته اند که بر اساس مدارک و اسناد موجود، حدود ۴۵۰۰ سال قبل از میلاد ، انسان موفق به استخراج مس شد و در سال های ۱۶۰۰ تا ۱۳۰۰ پیش از میلاد استفاده از آهن معمول گردید. قدیمی‌ترین نقشه زمین شناسی در ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مربوط به معادن زمرد و طلا در مصر باقی مانده است.

گفته شده که شاید اولین نوشته در مورد این علم به وسیله ارسطو( ۳۸۴- ۳۲۲ ) قبل از میلاد، در کتاب “السماء و العالم” به رشته تحریر در آمده باشد که در آن از تغییرات وارد بر زمین و آثار جوی ذکر به میان آمده است. اما در دوره معاصر بعد از جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵-۱۹۳۹) با پیشرفت علوم و تکنالوژی و در نتیجه احتیاج به مواد اولیه، اهمیت علم زمین شناسی بیش از پیش آشکار شد. جستجوی معادن فلزی و مخصوصا نفت، زمین شناسان را بر آن داشت که دست به یک سلسله مطالعات جدید در زمینه ساختمان های تحت الارضی زده و مطالب جدید کشف نمایند.

بدین ترتیب روشن می گردد که علم زمین شناسی یکی از مهم ترین و از قدیمی ترین علوم است. علم زمین شناسی در حقیقت دانش سیاره زمین است که در باره منشاء مواد و اشکال موجود در آن و گذشته این سیاره و فرایندهایی که برروی آن رخ داده یا درحال رخ دادن است و همچنین مواد ارزشمند زمین و نحوه استفاده از آن ها بحث می کند.

کنجکاوی بشر در مورد زمین و مواد آن، معلول دو علت اساسی است: اول این که بشر و سایر موجودات زنده ، هستی خود را مرهون زمین بوده و همیشه غذا و سایر نیازهای خود را از آن بدست می‌آورده‌اند و به همین جهت مجبور بوده‌اند که دائما در مورد آن مطالعه کنند تا بتوانند غذای مناسبی برای خود به دست آورند و بر منابع روی زمین و زیر زمین تسلط یابند.

جالب است در قرآن شریف نیز به زمین و منابع آن با همین دید نگریسته شده است که آیات زیادی در این رابطه قابل دقت است و در این جا تنها قسمتی از سه آیه شریفه را برای شما ذکر می کنم: ولقد مکناکم فی الارض و جعلنا لکم فیها معایش… (اعراف/۱۰) یعنی: «تسلط و حکومت بر زمین را برای شما قرار دادیم و انواع وسایل زندگی را در زمین برای شما فراهم ساختیم». هو انشأکم من الارض و استعمرکم فیها… (هود/۶۱ یعنی: «او است که شما را از زمین آفرید و عمران و آبادانی آن را از شما خواست». هو الذی جعل لکم الارض ذلولا فامشوا فی مناکبها و کلوا من رزقه… یعنی: «او کسی است که زمین را برای شما رام ساخت پس بر شانه های آن راه بروید و از روزی های خداوند بخورید…».

پس یکی از عوامل اصلی کنجکاوی انسان در باره زمین این است که زمین در حقیقت بستر آسایش و آرامش انسان و منبع تأمین نیازمندی های زندگی او است و او از طرف خداوند مکلف است که زمین را آباد گرداند.
نکته دومی که بشر را در مورد زمین نگران می‌کرده است، وقوع حوادث ناگواری مانند زلزله، آتشفشان، طوفان، سیل و نظایر آن بوده که همیشه خسارات مالی و جانی زیادی را سبب می‌شده است و بشر به ناچار همواره در صدد بوده است که علل این حوادث را دریابد تا بتواند حتی المقدور از وقوع آن جلوگیری و یا حداقل آن را پیش بینی کند.

حضار گرامی!
افغانستان از آن دسته کشورهایی است که از نگاه تحقیقات جیولوجیکی دارای منابع سرشار طبیعی و ذخایر وافر معدنی است. میلیون ها سال قبل برخورد طبقات زمین در این منطقه باعث فوران آتشفشان شده و مقادیر عظیمی از موادخام فلزات را در سطح زمین انتقال داده است و گفته شده که از این معادن سرشار افغانستان اسکندرکبیر و چنگیزخان نیز اطلاع داشته اند. همچنین گفته می شود که لاجورد نزدیک به ۴۵۰۰ سال پیش در این سرزمین به‌عنوان یک ماده معدنی ارزشمند شناخته شده و استخراج می‌گردیده است.

اما در قرن ۲۰ در ابتدا برخی از کشورهای غربی ازجمله آلمان و بعدها روس ها بررسی ها و تفحصات جدیدی را انجام دادند و در سال های اخیر بعد از سقوط طالبان، دانشمندان امریکایی از شعبه خدمات زمین شناسی آمریکا، ساحه هایی از افغانستان را از فضا جستجو و مطالعه کردند و در ظرف ۴۳ روز ۳۷ هزار کیلومتر در فضای افغانستان پرواز نمودند که بدین ترتیب تقریبا ۷۰% معادن کشور مورد جستجو و بررسی قرار گرفته است.

ارزش اقتصادی معادن افغانستان به تریلیون‌ها دالر تخمین شده است. تحقیقات جیولوجیکی به‌ اثبات رسانده است که در افغانستان ۱۴۰۰ نوع منرال و سنگ معدنی وجود دارد. معادن آهن در افغانستان از اهمیت بسزایی برخوردار است. یکی از مشهورترین معادن آهن ما معدن آهن آجه‌گک بامیان است که دارای ۱٫۸ میلیارد تن آهن است. معدن مس عینک لوگر، دارای ذخایر آهن ۱۱٫۳ میلیون تن، ذخایر نفت و گاز شمال، ۱٫۸ میلیارد متر مکعب، معادن طلا در چهار منطقۀ زرکشان غزنی، بدخشان، خاک‌ریز قندهار و تخار، معادن کرومایت در حصارک لوگر و در مناطق دیگر، معادن زغال‌سنگ در یازده محل، معدن لاجورد بدخشان دارای ۱۳۰۰ تن لاجورد، معادن نقره، آلومینیوم، سرب، روی، معدن سنگ مرمر، معدن یورانیوم خانشین در ولایت هلمند، لیتیم در هرات، منرال‌های قیمتی از قبیل یاقوت، لعل، عقیق، گرانیت، زمرد، فیروزه و شاه‌مقصود و هکذا معادن نمک، فلورایت، گچ، چونه، باروت، گوگرد، مواد خام سمنت و معادن دیگر، در سرتاسر کشور و در همۀ ۳۴ ولایت افغانستان وجود دارند.

اگر این همه ذخایر سرشار معدنی استخراج شده و مورد استفاده قرار گیرد، افغانستان به یکی از غنی ترین کشورهای منطقه تبدیل خواهد شد. اما متأسفانه باید اذعان کرد که علی رغم وجود این منابع غنی معدنی، ما هنوز نتوانسته ایم از آن ها استفاده کنیم و هنوز از ظرفیت لازم برای تفحصات و استخراج معادن برخوردار نشده ایم و هنوز هم در این عرصه با چالش های زیادی مواجه هستیم. بدین جهت بسیار ضروری است که در عرصه های مختلف از سوی مقامات مربوطه گام های جدی برداشته شود. با استفاده از فرصت این ضرورت ها را در چهار بخش و به صورت همکاری چهار ضلع دخیل در مدیریت و استخراج معادن به طور خلاصه
یادآوری می کنم:

اول- وظیفه دولت و حکومت:
دولت به طور کل و رهبری حکومت به صورت خاص مکلف است که در گام نخست به یک سیاست‌گذاری استراتژیک اقتصادی اقدام کند و در گام دوم به معادن کشور با یک دید استراتژیک بنگرد. با تأسف باید گفت تا کنون و مخصوصا در طول ۱۸ سال اخیر هنوز حکومت نتوانسته در این زمینه یک پالیسی استراتژیک و دایمی را تدوین و تطبیق کند و تا همین یک سال پیش، همواره پلان های مقطعی به گونه شتابزده مطرح شده و بسیار زود هم تغییر یافته و یا به مرحله تطبیق نرسیده است. در کنار این دید استراتژیک، حکومت مکلف است که زیربنای مواصلاتی برای استخراج و استفاده از معادن و همچنین محیط کاملا امن و برخوردار از امنیت مطمئن را نیز باید فراهم کند تا سرمایه گذاران بتوانند با اطمینان سرمایه گذاری کنند.

دوم- وظیفه نهادهای آکادمیک:
ما برای استخراج و استفاده از معادن، به منابع بشری مسلکی و متخصص نیاز داریم. تجربۀ کشورهای کامیاب و توسعه یافته دنیا نشان می‌دهد که آنان برای رسیدن به توسعه، نخست به تربیت کدرهای متخصص مسلکی و تخنیکی پرداخته‌اند.

بدون شک تربیه کدرهای مسلکی و متخصص وظیفه مراکز آکادمیک یعنی پوهنتون ها است. در کشور ما پوهنتون پلی تخنیک یک مرکز آکادمیک پیشتاز در این عرصه است و خدمات این پوهنتون برای همه ما قابل قدر است. پوهنحی جیولوجی ومعادن در سال ۱۳۵۸ شمسی در چوکات پوهنتون پلی تخنیک کابل تأسیس شده است که هنوز خیلی جوان است و بیش از ۴۰ سال عمر ندارد ولی در عین حال دیپارتمنت های متعددی هم وجود داشته که قبل از این پوهنحی هم فعال بوده اند. فعلا در تشکیل این پوهنحی پنج دیپارتمنت اختصاصی فارغ دهنده فعالیت می کند که عبارتند از:

۱-دیپارتمنت انجنیری جیولوجی و اکتشاف معادن – سال تاسیس ۱۳۴۶
۲-دیپارتمنت انجنیری معادن نفت و گاز – سال تاسیس ۱۳۴۶
۳- دیپارتمنت انجنیری استخراج معادن مواد مفید جامد به طریقه برهنه – سال تأسیس ۱۳۹۱
۴-دیپارتمنت انجنیری استخراج معادن مواد مفید جامد به طریقه زیرزمینی- سال تأسیس ۱۳۴۹
۵-دیپارتمنت جیولوجی انجنیری وهایدروجیولوجی – سال تأ سیس ۱۳۹۲
از این پوهنحی از سال تأسیس تا کنون به تعداد بیشتر از ۳۰۰۰ انجنیران متخصص از رشته های جیولوجی و اکتشاف معادن، انجنیری استخراج معادن، نفت و گاز فارغ التحصیل گردیده اند که واقعا یک گام بزرگ علمی در این عرصه است. در کنار پوهنتون پلی تخنیک در سایر پوهنتون ها و مراکز تحصیلات عالی ما نیز آموزش رشته های مربوط به جیولوجی و اکتشاف معادن جریان دارد که هر کدام به نوبه خود خدمات علمی ارزشمندی را ارائه کرده اند. اما از سوی دیگر همگی می دانیم که هنوز هم از نگاه منابع بشری مسلکی با مشکل مواجه هستیم و هنوز هم به کدرهای ورزیده تری نیاز داریم که باید مراکز تحصیلات عالی ما و مخصوصا پوهنتون پلی تخنیک با همکاری وزارت معادن به رفع این خلاء اقدام کنند.

سوم- وظایف وزارت معادن و پطرولیم:
وزارت معادن افغانستان یکی از نهادهای کلیدی ما است که خوشبختانه از نگاه تاریخی از تاریخ و تجربۀ کهن نیز برخوردار است. این وزارت در سال ۱۳۱۸ خورشیدی تأسیس شده که اکنون هشتاد سال تجربه و فعالیت را پشت سر گذاشته است. اما باید گفت وزارت معادن هم در طول سالیان عمر خود از یک ثبات ساختاری و بستر نیرومند حقوقی و نیروی مسلکی متخصص کمتر برخوردار بوده است. وزارت معادن در سه مورد یعنی زیرساخت های حقوقی و تقنینی و سیستم کارای تدارکاتی در مورد قراردادهای منرالی و همچنین نظام کارآمد اداری و کدری، نیاز به اصلاحات عمیق و همه جانبه داشته است که خوشبختانه در چند سال اخیر مخصوصا در دوره رهبری خانم نرگس نهان و همکاران ایشان در این هر سه مورد شاهد پیشرفت های چشمگیری هستیم که گزارش این پیشرفت ها به تفصیل در این کنفرانس برای شما حضار گرامی ارائه خواهد شد. در اثر این اصلاحات، اکنون نقشه راه و استراتژی جدید تدوین شده و قوانین و مقرره ها به صورت بنیادی اصلاح و تعدیل گردیده و اکثر قراردادها مجددا مورد بازبینی قرار گرفته و سیستم تدارکاتی جدیدی ایجاد شده و در زمینه اصلاحات اداری و کدری نیز اقداماتی آغاز شده است. ما امیدواریم که رهبری وزارت معادن با تطبیق اصلاحات در این سه عرصه، اقدامات مسئولانه و شجاعانه ای را در پیش بگیرد.

چهارم- وظیفه سکتور خصوصی و مردم:
وظیفه همه آحاد مردم و به طور خاص سکتور خصوصی ما کمتر از وظیفه دولت و حکومت نیست. ما امروز در برخی از حالات با نوعی از بی مسئولیتی و برخورد غیر منصفانه و صرفا با نگاه سودجویانه مواجه هستیم که گاهی باعث پیدایش و تشویق قاچاق و مافیای اقتصادی و گریز از قانون می گردد. معادن در حقیقت سرمایه ملی ما است. سرمایه گذاران و تجار ما باید در کنار دولت و با روحیه همکاری و با احساس مسئولانه ملی به این موضوع بنگرند و معادن افغانستان را جزء اموال عمومی بدانند که تمام مردم افغانستان و بلکه تمام نسل های آینده مالک واقعی آن هستند. امروز حفاظت و صیانت از منابع طبیعی کشور، مسئولیت ملی تمام مردم افغانستان است. بنا بر این سکتور خصوصی هم باید سرمایه گذاری کنند و هم به معادن با یک دید ملی بنگرند و هم با حکومت در تطبیق قانون و مبارزه با فساد و قاچاق همکاری کنند و اجازه ندهند که عده سودجو و یا تروریست ها و وابستگان بیگانگان سرمایه ملی ما را به یغما ببرند.

تل دی وی افغانستان
تشکر از توجه شما
السلام علیکم و رحمت الله و برکاته

اشتراک گذاری